Boekentips
(Aan- maar ook af en toe afraders)
Blond and Brunette - Charles Burton Barber
Hemel en Hel – Jon Kalman Stefansson *****
Weer eens een boek waardoor ik onmiddellijk werd gegrepen zoals dat het geval was in “Paarden stelen” en “Duitse les’. In “Hemel en Hel” vertelt de schrijver het verhaal van een naamloze jongen. Samen met zijn beste vriend Baldur werkt “de jongen” als kabeljauwvisser aan de IJslandse kust in de 18e eeuw. Toen hij amper zes was verloor hij zijn vader die op zee stierf. Het gezin viel uit elkaar. Hij heeft alleen nog Baldur. Die is anders dan de andere vissers. Hij leest boeken! Hij heeft “Verloren paradijs” van Milton van een oude blinde kapitein geleend. Als de boot klaar is om uit te varen rept Baldur zich nog snel terug naar zijn slaapstee om een stuk uit dat boek na te lezen en zo vergeet hij zijn warme jas mee te nemen. Op zee steekt een storm op met sneeuw en regen en Baldur raakt onderkoeld en sterft. De jongen heeft nu niemand meer. Hij besluit de barre voettocht te ondernemen om het boek terug te brengen naar de oude kapitein in ‘Het Dorp’ en daarna uit het leven te stappen. Maar de wil om te leven blijkt toch sterker.
Het boek is beeldend en poëtisch geschreven. Je waant je in de storm op zee, op de onherbergzame en gevaarlijke paden. De natuur houdt de mensen in leven maar is tezelfdertijd hun vijand omwille van het verraderlijke en onverwachte. De bewoners van de dorpen aan de kust zijn op elkaar aangewezen om te overleven. Iedereen dient de rol te spelen die hem is toebedacht. Wie anders is, uit de band springt wordt argwanend bekeken. De jongen en Baldur dromen van een ander leven, ze willen lezen, leren, niet zomaar alles aanvaarden.
De IJslandse auteur Jón Kalman Stefánsson kreeg de Per Olov Enquist Literary Prize 2011voor dit boek, dat het eerste deel is van een trilogie. Het 2e deel zou begin 2012 in het Nederlands verschijnen.
Nobele zielen – Lydie Salvayre
Een groep welgestelde en weldenkende Franse toeristen die al alles gezien hebben, nemen deel aan een rondreis in Europa waarbij ze armoedige en achtergestelde buurten bezoeken. “Hier lijkt de dag niet op de dag. De dag is als een vaal stuk nacht. Met die woorden wil de reisleider de gemoederen striemen….. Prompt trekken de toeristen het bijbehorende gezicht van waardige droefheid..”. Er neemt ook een ‘ervaringsdeskundige’ deel aan de rondreis, Jason (“spreek uit Djeesun ”), een macho-etter uit een achterstandsbuurt. Hij heeft een vriendin, de zachte, goedmoedige en wat onnozele Olympia tegenover wie “hij zich nooit anders gedraagt dan onvriendelijk….alsof haar aanwezigheid de gave heeft hem te irriteren… want voor hem is viriliteit ruwheid is boosaardigheid is beledigingen”. . Olympia wordt als volgt omschreven: “Je kunt niet zeggen dat ze persoonlijke charme heeft. Persoonlijke charme is voorbehouden aan mensen die erg verliefd zijn op zichzelf, de kunst en de methode beheersen om hun eigen verdiensten te belichten. Op belichtingsgebied is Olympia een levensgrote nulla. Ze heeft niets in te brengen…Olympia telt totaal niet mee. Als ik haar niet had verzonnen, zou ze haar onbenullige leven hebben geleefd zonder dat iemand er ook maar de geringste aandacht aan zou hebben besteed…. Want Olympia is als de bloemen die verwelken wanneer ze nog maar nauwelijks zijn geplukt en wier zijn samenvalt met verdwijnen, ik deins nooit terug voor het beoefenen van de poëzie waar we zozeer behoefte aan hebben”.
Olympia uit haar liefde voor Jason “door hem af te zuigen…. Natuurlijk zou Olympia willen dat er tussen haar en Jason liefdevol werd overlegd. Minstens voor het pijpen. Gegeven het feit dat het tijdens niet kan. Om de volstrekt begrijpelijke reden dat je niet praat met volle mond”. Omdat de groep na het afhaken van een koppel uit 13 bestaat wordt Olympia gevraagd aan de reis deel te nemen, op kosten van de toeristen uiteraard.
Dan volgt een verslag van de bezoeken aan de armoedige en naargeestige buurten waarbij de ellende steeds erger wordt. Al die kommer brengt bij de menslievende toeristen echter alles behalve het beste in hen naar boven, met als apotheose helse ruzies en de reis die strandt op een parking langs de snelweg in Noord Italië.
Op Olympia na, die de enige sympathieke persoon uit het verhaal is, komen al de personages naar voren als irritante personen met erg vervelende kanten die ze niet langer kunnen verbergen.
Wat ik aan dat boek zo geweldig vond is het taalgebruik van de schrijfster. Ze schetst de situaties en de personages op een grappige, scherpe en sarcastische manier en ze houdt dit het ganse verhaal (154 blz.) vol. En zo stelt ze genadeloos de hypocrisie aan de kaak van de welmenenden die zo bekommerd zijn om hen die het minder goed hebben dan zijzelf maar die toch liever in hun eigen veilige omgeving blijven en aan liefdadigheid op afstand doen..
Wij doden Stella – Marlen Haushofer
Jaren ’50 van de 20e eeuw. Anna is gehuwd met de succesvolle advocaat Richard. Ze hebben een zoon Wolfgang en een dochtertje Annette. Het prototype van het gelukkige gezin. Maar het gezin is helemaal niet zo gelukkig. Anna brengt haar dagen door met door het raam naar de tuin te staren. Richard is een gladde mooiprater, een manipulator en een vrouwenverslinder. Anna is een gekwetste en ook passieve vrouw die al haar liefde op haar zoon Wolfgang richt. Dan komt het jonge meisje Stella tijdelijk bij hen inwonen. Ze is een grijze muis, de dochter van een vriendin die liever haar tijd besteedt aan zichzelf en haar jonge vriend.
Als Anna Stella wat meer zelfvertrouwen wil bijbrengen en haar daarom mooie kleren koopt wordt de aandacht van Richard op haar gevestigd. En Stella valt uiteraard voor zijn charme. Anna ziet het maar zwijgt om het gezin te behouden. Wolfgang, die een gevoelige jongen is, heeft de situatie ook door maar zwijgt om zijn moeder te sparen. Annette, het evenbeeld van haar vader, spartelt gelukkig verder door het leven.
Maar natuurlijk wordt Richard na een tijdje Stella moe en dat heeft nare gevolgen.
Marlen Haushofer is een Oostenrijkse schrijfster en ze schreef dit verhaal in 1958. Het is een amper 71 bladzijdes tellende novelle maar het innerlijk leven van Anna wordt zo goed beschreven: haar angsten, haar in zichzelf gekeerd zijn, haar passiviteit en haar oncontroleerbare liefde voor haar zoon Wolfgang, haar enige geluk en reden van bestaan. Anna is het jonge vogeltje dat ze in de tuin ziet roepen om zijn moeder die niet komt. Zoals het vogeltje omkomt van honger en dorst en gemis van de moedervogel, zo is het leven van Anna gebroken door de gevoelloosheid van haar man. Maar ze doet niets en ondergaat lijdzaam.
Prachtig geschreven en geen woord te veel. Een bewijs dat een boek niet altijd dik moet zijn om ook goed te zijn.
Kwikzilver – Paul Harding
George Washington Crosby is een oude klokkenmaker. Hij ligt op zijn sterfbed en denkt terug aan zijn leven en aan dat van zijn vader Howard, een ketellapper die met kar en paard rondtrok en aan epilepsie leed en die op een dag verdween.
Het boek is geschreven in een erg poëtische taal en je kan het niet snel lezen. Maar de beschrijvingen van bijvoorbeeld de natuur zijn zo mooi dat je ze wel een paar keer wil herlezen.
Paul Harding, die behalve docent en schrijver ook drummer is, won met dit boek de Pulitzer Prize voor fictie in 2010. De originele Engelse titel van het boek is ‘Tinker’.
Duitse les – Siegfried Lenz *****
Sigi Jepsen verblijft in een tehuis voor probleemjongeren op een Duits eiland een tiental jaren na het einde van de Tweede Wereldoorlog. Als straf moet hij in zijn kamer blijven tot hij een opstel geschreven heeft over de vreugden van de plicht. Hierop begint hij een verhaal over zijn vader te schrijven, een politieagent in een Duits dorp aan de Waddenkust, dicht bij de Deense grens. Tijdens de oorlog krijgt hij de opdracht een in de omgeving wonend kunstschilder het schilderen te verbieden. Deze schilder is echter een vriend van hem en heeft hem ooit het leven gered. Dat belet Sigi’s vader echter niet zijn plicht nauwgezet uit te volbrengen.
Een prachtig boek over plicht en plichtsbesef en wat dat teweeg brengt als je het tot in het absurde doordrijft.
Een boek dat me voor het eerst in een paar jaar zo begeesterde dat ik er iedereen mee lastig viel!!
Montedidio – Erri de Luca ****
Montedidio is wat men een “coming of age” roman pleegt te noemen, maar dan wel een heel bijzondere. Het is begin jaren 60. In de VS wordt Kennedy tot president verkozen en zowel de Russen als de Amerikanen sturen raketten in de ruimte. In dit tijdbestek volgen we een naamloze 13-jarige jongen die in een van de armste wijken van Napels woont. Zijn vader is havenarbeider en schenkt hem een boemerang die hij op zijn beurt van een Australische zeeman kreeg. Zijn moeder is ernstig ziek. Op 13-jarige leeftijd gaat de hoofdpersoon als leerjongen werken bij een schrijnmaker. In diens werkplaats is er ook Rafaniello, een Joodse schoenmaker met een bult aan de slag. Op een rol papier die hij kreeg van de drukker, die zijn handen niet van jongetjes kan afhouden, schrijft hij wat er elke dag gebeurt, vanaf het begin van de zomer wanneer hij aan de slag gaat bij de schrijnwerker tot op oudejaarsavond van datzelfde jaar. Dat is de dag waarop de rol volgeschreven is, en waarop hij besluit zijn boemerang voor het eerst echt te laten vliegen.
Het verhaal is in de ik-vorm geschreven, in korte hoofdstukjes van maximaal anderhalve bladzijde, dagboeknotities op de rol papier. Het is een ontroerend mooi geschreven verhaal van een arme jongen die met de hulp van een paar goede mensen zijn weg in het leven zoekt.
Aanbevolen lectuur voor mensen die steeds hun mond vol hebben van “de verwende babyboomers” zodat ze eens kunnen kennismaken met hoe het werkelijke leven voor hen was op vele plaatsen!
Een citaat uit het begin van het boek: "Vandaag schrijf ik de eerste aantekening om mijn nieuwe belevenissen bij te houden. Ik zit niet meer op school. Ik ben dertien gewoorden en pappa heeft me uit werken gestuurd. dat is goed, het is tijd. het verplichte onderwijs gaat tot de derde klas lagere school, hij heeft me tot de vijfde laten doorleren omdat ik ziekerig was en dan had ik ook een hoger diploma. Hier in de buurt gaan kinderen ook uit werken zonder school, dat wilde pappa niet. Hij is bootwerker in de haven, hij is niet naar school geweest, hij leert nu pas lezen en schrijven op de avondlessen van de bootwerkerscoöperatie."
En eentje van meer op het einde: "Er komen slechte gedachten bij me op, mijn zenuwen die strak staan voor de boemerang razen van woede, ze willen alles en iedereen wegduwen en slaan, het zal niet nog eens gebeuren Maria, nun succer n'ata vota, deze dreigende woorden komen er uit in het Napolitaans, al het slechte komt er uit, het is voor het eerste en daarom weet ik niet wat voor gezicht ik trek en waarom maria mijn hoofd tussen haar henden neemt en zegt: 'Niet doen, het isnieks, het is al over, het stelde niks voor, ik had het je niet eens moeten vertellen', en ze zoekt mijn ogen en ik weet niet waar ik die op gericht had, want zij zegt: 'Kijk me aan, kijk in mijn ogen', en ze beweegt mijn hoofd net zo lang tot ik mijn slechte gedachten opgeef en haar aankijk en haar polsen vastpak en me daarmee twee klappen in mijn gezicht geef en mijn tanden op elkaar klem, dan schrikt ze en slaat haar armen om me heen en ja, nu is het helemaal over".
Serena - Ron Rash
Serena is de jonge vrouw van mijnheer Pemberton, een grootgrondbezitter en houthandelaar die in de Smokey Mountains grote gebieden ontbost. Het is de tijd vlak na de grote beurscrash van 1929 waarin er grote armoede en hoge werkloosheid was. Maar ook de tijd waarin regering en rijke weldoeners het Smokey Mountain Nationaal Park wilden oprichten, net daar waar Pembertons gronden liggen. Pemberton is een gewiekst zakenman en keiharde baas maar met de komst van Serena gaat het er in zijn bedrijf niet bepaald milder aan toe. Serena is bikkelhard. Ze stelt haar doelen en ze heeft geen enkel mededogen met wie haar en haar man maar enigzins in de weg staat. Ook elk teken van zwakheid wordt genadeloos afgestraft. De arbeiders kijken met angst en ontzag naar haar op, als naar een onoverwinnelijke (wraak)godin. Een bijzonder obstakel voor haar is de jonge Rachel Harmon en haar zoontje Jacob. Rachel was keukenmeisje in het houtbedrijf van Pemberton en Jacob is zijn kind, resultaat van een kort avontuurtje, voor hij zijn vrouw leerde kennen. Hoe het verhaal verloopt ga ik niet verklappen maar ik kan wel zeggen dat de lijken bij bosjes vallen, ook tengevolge van ongelukken bij het vellen van de bomen.
Ron Rash heeft een heel beeldrijke taal. De landschappen, het milieu en de mensen, de verwoesting van de natuur door de houtkap, de verschillende karakters, worden erg goed beschreven. De gesprekken tussen de arbeiders onderling over wat er plaats vond, als een soort van koor op de achtergrond, waren soms grappig en knap maar af en toe ook wat gezocht. Maar 'Serena' is een boek dat me vanaf de eerste bladzijde tot de laatste in de ban had. Samen met 'Duitse les' en 'gezusters Materassi een van mijn favorieten die ik dit jaar (2011) las.
Het evenwicht van haaien - Caterina Bonvicini
"Het evenwicht van haaien" speelt zich net als "Het feest is afgelopen" af in Turijn. Het boek begint met een verslag van een ziekenhuisopname na 'n zelfmoordpoging, niet meteen een vrolijk onderwerp dus. Daarna vertelt Sofia haar verhaal. Ze is een fotografe die alleen in Turijn woont. Ze is gescheiden van haar man Nicola omdat ze zijn depressies niet langer aankon. Ze begint een relatie met Arturo die ook last blijkt te hebben van depressies. Later ontmoet ze de gehuwde Marcello die ook niet de meest evenwichtige is en voor wie Sofia steeds de sterke moet zijn. Beide relaties houdt ze gelijktijdig aan. Haar vader is een wetenschapper die de haaien bestudeert en hij is en was er nooit. Haar moeder heeft zelfmoord gepleegd. Sofia's vader wil dat zij haar moeder beter leert kennen en begrijpen en bezorgt haar daarom een bundel brieven, door haar moeder geschreven maar nooit verzonden. Door deze brieven herinnert Sofia zich opnieuw de gebeurtenissen uit haar leven als kind met haar depressieve en labiele moeder. door die brieven, door haar twee minnaars die op haar leunen, en ook door haar afwezige vader glijdt ook Sofia stilaan af in een diepe depressie die uitmondt in een zelfmoordpoging.
De gevoelens van de hoofdpersoon zijn erg goed beschreven. Je zit als lezer als het ware in Sofia's hoofd. Je ziet het langzame en onafwendbare afglijden gebeuren.
Het verhaal eindigt echter positief en de manier waarop vond ik wel een beetje te gemakkelijk. Maar voor de rest een heel goed boek.
Caterina Bonvicini was dit jaar te gast op Saint Amour waar ze overigens uit dit boek voorlas.
Het feest is afgelopen - Lidia Ravera
Niet zo lang na 'Duitse les' (zie hier onder) was het bij mij weer raak. Toen ik eens begonnen was met het lezen van 'Het feest is afgelopen' kon ik niet meer stoppen. En dit was niet zozeer omwille van het verhaal als wel om de schrijfstijl van Lidia Ravera.
Hoofdpersonen in het verhaal zijn leeftijdgenoten van mij die ooit in de woelige jaren 60 van de 20e eeuw op de barricades stonden. In dit geval ging het om de barricades aan de Fiatfabrieken in Turijn. Jongeren uit de betere milieus voelden zich geroepen om de arbeiders op hun penibele werkomstandigheden te wijzen en hen tot strijd aan te zetten. Zo ook de muzikale Carlo die echter de strijd op een dag voor bekeken houdt en zich gaat toeleggen op zijn dirigentenopleiding in het buitenland waarna hij een gevierd dirigent wordt. Alexandra, zijn engelachtig mooi vriendinnetje uit zijn jeugd, blijft verweesd in Turijn achter, sluit zich af van alles en iedereen, en wordt kleuterleidster en later vrijwilligster in de bejaardenzorg, nog steeds de goede zorgende engel. En de anderen leven nu - 2001- hun burgerlijke leventje. Ze behoren tot wat ze eens bestreden: de burgerij, het 'klootjesvolk'. Maar buiten Alexandra is er nog iemand die niet ongeschonden uit de strijd is gekomen, namelijk de eenvoudige arbeider Angelo, die van het platteland aangekomen in Turijn in 1968 door de revolutionaire jongeren op de barricades en het spreekgestoelte wordt gehesen en zo zijn moment de gloire beleeft, om nadien echter, als de "medestrijders" vertrokken zijn, er zijn werk door te verliezen. Terwijl de anderen doorgingen met hun leven voelde hij zich gebruikt en misbruikt. Hij is verbitterd en wil de dirigent Carlo, die voor het eerst terug in Turijn is voor een optreden, een lesje leren.
Volgens de flaptekst is 'deze roman een sleutelroman over de linkse beweging van eind jaren zestig." Een sleutelroman is volgens het Lexicon van literaire termen "een roman die reële personen en gebeurtenissen onder verzonnen namen en gewijzigde omstandigheden beschrijft, met dien verstande dat ze voor de ingewijde lezer herkenbaar zijn via bepaalde aanwijzingen die als sleutel het verhaal ontsluiten." Voor mij, geen ingewijde in gebeurtenissen in het Turijn van toen noch nu, is dit een roman over wat mensen in de loop van hun leven, vaak ongewild en onnadenkend, anderen aandoen. Hoe we allemaal in ons leven wel slachtoffers maken zonder het te willen of te weten.
Als voorbeeld van de stijl van het boek hierna een beschrijving van de oudere Alexandra:
"Ze eet met een tikje schuldgevoel, langzaam, op het puntje van haar stoel, altijd alsof ze zo kan opstaan, ze maakt het zich nooit makkelijk, legt zichzelf graag kleine ongemakken op, houdt haar adem in, loopt te snel, kwelt zichzelf. En ze bezoekt ten dode opgeschreven mensen, stervenden van de vervelendste soort, geen mensen die op sterven liggen, maar mensen die bij gebrek aan alternatief in afwachting van hun dood leven. Ze zorgt voor zichzelf en voor hen, probeert niet gelukkig te zijn of anderen gelukkig te maken. Tegen wie haar zou vragen waarom doe je dat, waarom breng je elke dag weer de helft van je tijd door met het verzorgen van oudem mensen, zou ze zeggen dat ze dat doet om zich te trainen. Ze zou zeggen: het is het enige verstandige dat er nog te doen valt als het leven niet nieuw meer is, oefenen in afstand doen. .... Als peuterleidster zag ze alleen de kinderen in de chrèche. Van 3 maanden tot 3 jaar. Het begin en het einde van het leven zijn fasen waarin menselijke wezens zonder woorden kunnen vertellen, hoogbejaarden en kleine kinderen geven veel meer bloot dan ze zelf weten. Met het toenemen der jaren krijgen terughoudendheid, rollenspel, 'voor wat hoort wat', ijdelheid en eigenbelang de overhand. Dat soort dingen."
Voor wie Italiaans leest deze link naar een gesprek met Lidia Ravera over de jaren 60. http://www.lastampa.it/Torino/cmsSezioni/cronaca/200801articoli/5663girata.asp
Gezusters Materassi – Aldo Palazzeschi ****
De gezusters Materassi wonen in een klein Toscaans dorp in hun ouderlijk huis. Het is kort na de 1e Wereldoorlog. Van hun geldverkwistende vader hebben ze enkel schulden en hypotheken op hun huis geërfd. Twee zussen trouwen en gaan elders wonen. Teresa en Carolina blijven.
Van de morgen tot de avond naaien ze fijne lingerie voor rijke dames. Zo hebben ze al de schulden van hun vader kunnen aflossen en zelfs heel wat geld gespaard. Ze hebben een trouwe inwonende meid, Niobe. Als het huwelijk van de mooiste zus Giselda spaak loopt keert zij verbitterd terug naar het ouderlijk huis om er een soort onbetaalde dienstbode te worden. Teresa en Carolina leven voor hun werk. Ze komen zelden buiten. Enkel op zondagmiddag wordt het werk neergelegd en gaan ze, opgedofd als pauwen achter het raam van hun kamer de mensen op straat gade slaan en becommentariëren. Ze zijn totaal wereldvreemd.
Als ze rond de 50 zijn overlijdt plots de 4e zus, een weduwe met een zoon, Remo. Dit is een erg mooie en zwijgzame jongen van 14 jaar. De twee zussen nemen hem mee naar huis en hierdoor wordt hun hele leven overhoop gezet. Remo slaagt er in de vrouwen helemaal naar zijn hand te zetten en hen financieel helemaal te ruineren!
Dit is een boek om langzaam van te genieten zoals van een goede wijn. Met milde spot maar niet kwetsend, wordt de kleine tot elkaar veroordeelde dorpsgemeenschap beschreven en ook de wereldvreemde zussen, de goedmoedige meid Niobe, de verbitterde Giselda, de van elke scrupule gespeende Remo en zijn trouwe vriend Palle.
En ondanks het droevige lot van de oudere vrouwen is het geen droevig boek. De humor waarmee alles beschreven wordt en zeker de manier waarop de zussen en Niobe weer moet vatten maakt dat je als lezer vaak in je zelf zit te lachen.
Het boek is in 1934 geschreven maar helemaal niet voorbijgestreefd of ouderwets. Integendeel heel verfrissend, een boek dat je zeker moet lezen.
Koets naar Wenen – Jan Prochazka
Prochazka is een Tsjechische schrijver, geboren in 1929 en overleden in 1971. Samen met de eveneens Tsechische regisseur Karel Kachyna maakte hij ook filmen waarvoor hij het scenario schreef. Zijn boek “Koets naar Wenen” verscheen in 1967 en werd kort nadien ook verfilmd. Maar na de Praagse lente toen de Russissche troepen Praag waren binnen gevallen werden zowel boek als film verboden.
Het is eigenlijk maar een novelle, 128 bladzijdes. Het speelt zich af aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Twee Duitse soldaten, één van hen ernstig gewond, dwingen een jonge Tsjechische boerin, Krista, hen met haar paard en wagen naar de Oostenrijkse grens te brengen. Krista’s man is echter net door Duitse soldaten omgebracht en zij denkt er niet aan om de beide mannen naar de grens te brengen. Als wraak op de moord op haar man wil zij beiden ombrengen, de gewonde korporaal en de begeleider, Soldaat-soldaatje zoals Krista hem bij zichzelf noemt.
Krista is een simpele, hardwerkende vrouw, zonder veel tijd voor gevoelens. Ze heeft geen gemakkelijk leven gehad tot nu toe. Ze is ook geen vrouwelijke vrouw, wat logisch is als je de hele dag moet werken als een paard om te overleven. “Haar borsten, waar ze geen enkele aandacht aan besteedde en waarvan ze zich eigenlijk niet eens bewust was, staken als overbodige luxe uit haar mannelijke lichaam. Mallotig en zonder nut. Nooit waren ze door een zuigelingenmondje aangeraakt. In elke beweging en elke grimas die ze maakte, in de treuzelige wijze waarop ze de ene gelaatsuitdrukking verving door de volgende, lag de zwaarte van heel haar leven vervat”. Als je leest hoe de relatie tussen haar en haar man was vraag je je af waarom ze zich wil wreken want liefde kwam er in hun huwelijk niet aan te pas. “Ondanks het geestdodende geploeter leken haar de echtelijke dagen draaglijker dan de nachten. ‘Slaap je?’ vroeg hij dan steeds geërgerd. ‘Slaap je nu alweer?’ …. Ze lag onder zijn botten en spieren als onder een verstikkende grafsteen. In de plakkerige stilte zei hij dan: ‘Ik heb straks niet genoeg mest voor de bieten’.” Conversaties van het soort dat ik me ook van mijn ouders herinner!! Maar uiteraard in andere omstandigheden.
Ik heb erg genoten van de stijl waarin het verhaal geschreven is. Een vrolijk verhaal is het allerminst, integendeel. De scène waarin beschreven wordt hoe Krista haar kind verloor en het slot van het boek zijn hartverscheurend. Ik voelde een ontzettend medelijden met de vrouw die nooit warmte en liefde gekend had in haar leven.
De grote zaal - Jacoba Van Velde
Dit boek was het geschenk van de openbare bibliotheken in Nederland naar aanleiding van "Nederland leest" in 2010. Het werd geschreven in 1953 en het is eens te meer het bewijs dat oudere boeken niet altijd voorbijgestreefd en onleesbaar zijn. Integendeel is deze novelle een pareltje. Het vertelt de laaste maanden in het leven van de oude Geertruide die na een ziekte in de ziekenzaal van een rusthuis wakker wordt. Ze is helemaal verward en weet niet meer hoe ze er terecht is gekomen. Ze is er niet goed aan toe, het leven in het rusthuis en zeker in de ziekenzaal is helemaal niet aangenaam, de medebewoonsters maken het elkaar niet gemakkelijk. Vrouwen van allerlei slag die gedwongen samenwonen en hun einde afwachten. Toch is Geertruide vooral bezorgd om haar dochter die voor haar speciaal uit Parijs is overgekomen. Ik had nog nooit van de schrijfster gehoord en ik ben erg blij dat ik haar en dit boekje via een van onze damolegi heb leren kennen.
Voor wie waren we op de vlucht - Perihan Magden
Een dochter en haar moeder trekken van hotel naar hotel op de vlucht voor iets of iemand maar het is niet duidelijk voor wat of voor wie ze zich schuil houden. Alhoewel de dochter al een tiener is, 16 zo ongeveer, blijft de moeder haar behandelen en kleden als een klein meisje. Hun hele levenswijsheid halen ze uit het verhaal van Bambi waaruit de moeder altijd voorleest. Elk contact met anderen wordt onmiddellijk afgeblokt. En wie de moeder op de zenuwen werkt of tracht te boycotten is er niet al te best aan toe. Ze schrikt er niet voor terug dergelijke mensen op bloedige wijze te vermoorden. Wat heeft de moeder meegemaakt dat het zo ver is kunnen komen? We horen het verhaal uit de mond van de dochter met af en toe een stuk er tussen van iemand in één van de hotels wiens aandacht door beiden werd getrokken. Het boek is erg mooi geschreven, in korte zinnen, erg afstandelijk vaak. De moeder en de dochter hebben geen naam. Maar ondanks de afstandelijkheid of juist daardoor is het toch een boek dat me erg geraakt heeft en dat ik slechts met moeite opzij kon leggen.
De schrijfster is een Turkse journaliste die het boek heeft geschreven naar aanleiding van een hetze tegen haar omdat ze het voor een gewetensbezwaarde had opgenomen. Eerder schreef ze ook nog "Moord op de boodschappenjongens".
Vrijheid - Jonathan Franzen
Dit is een boek dat ik niet zou aanraden. Ik verwachtte nochtans veel toen ik er aan begon. In de VS is het boek de hemel in geprezen en ook bij ons prijkte het bovenaan allerhande eindejaarslijstjes als hét boek van 2010. En wat was het voor mij: een erg typisch Amerikaans boek, te dik, niet boeiend, met veel en veel te veel bladvulling, lange niets terzake doende uitwijdingen, ongeloofwaardige plots en veel te veel onderwerpen in één boek bijeengeschaapt. Dit boek ging voor mij niet over vrijheid maar over het liedje dat Ramses Shaffy ooit zong "de één wil de ander en de ander wil de één". Nou ja, dat klinkt nogal cru en er stonden best mooi geschreven passages in maar de schrijver had toch beter het devies "less is more" in het achterhoofd gehouden.
De verborgen geschiedenis van Courtillon - Charles Lewinsky ***
Het geluk getrouwd te zijn - Sergio Pitol
Jacqueline Cascorro, die in werkelijkheid Maria Magdalena heet, is getrouwd met Nicolas, een succesvol eigenaar van hotels in Mexico. Ondanks de weelde waarin ze leeft en die in scherp contrast staat met haar bescheiden afkomst en het povere leven van haar familie, is Jacqueline niet tevreden. Ze moppert en zeurt tegenover iedereen die het wil (en niet wil) horen over de bruutheid van haar man en haar ongeluk. Ze krijgt minnaars die ze telkens overhaalt om een moordpoging op haar man te doen. Geen enkele van die pogingen lukken echter en zij is steeds zelf slachtoffer. Als haar man op zekere dag failliet gaat en verdwijnt is ze gedwongen om meer bescheiden te gaan wonen en zelfs om een baantje te zoeken. Na jaren duikt haar man terug op en gaan ze terug samen wonen in een meer bescheiden welstand. Maar nog is Jacqueline niet veranderd en blijft ze van de moord op haar man dromen. De oppervlakkigheid en leeghoofdigheid van Jacqueline is knap beschreven. Ze schijnt geen enkele zelfkennis te hebben en gaat ten slotte aan haar dwaze plannen ten onder. Het lijkt een zwaarmoedig verhaal maar dat is het niet. Het is met veel humor geschreven.
Sergio Pitol is een Mexicaans schrijver, oud diplomaat in Europa, die met zijn boeken verschillende prijzen won.
Duister spoor - Inger Frimansson
Hilja groeide samen met haar oudere zus Karla en haar broer Kristian op bij haar moeder. Hun vader, die gehuwd was en niet bij hen woonde, kwam af en toe op bezoek. Na de dood van de vader pleegt de moeder zelfmoord en Hilja vindt haar. Kristian gaat bij een voogd wonen en Hilja wordt verder opgevoed door haar dominante oudere zus. Als Kristian het vroegere vriendinnetje van Hilja Jenny ontmoet, nu een succesvolle actrice, komen er zaken uit het verleden naar boven. Een goede psychologische thriller.
Inger Frimansson is een Zweedse schrijfster van psychologische thrillers.
Een jongen - Sonya Hartnett
Adrian, een jongen van 9 jaar, is bij zijn moeder weggehaald. Zij 'kon niet meer voor hem zorgen'. Zijn vader met zijn nieuwe gezin, wilde het niet. Zo belandt hij bij zijn grootmoeder die het op haar leeftijd moeilijk heeft om nog voor een kind te zorgen, ook omdat haar jongste zoon met psychische problemen na een door hem veroorzaakt ongeval, bij haar inwoont. Adrian is een gevoelige en wat bange jongen. In het stadje waar hij woont verdwijnen op zekere dag drie kinderen. Iedereen heeft het er over. Als hij andere buren krijgt sluit hij vriendschap met de kinderen. Samen met de oudste dochter, Nicole, gaat hij op zoek naar de verdwenen kinderen. De schrijfster weet op voortreffelijke wijze het innerlijk van een onzeker kind te beschrijven. Het boek werd bekroond met de Commonwealth Writers Prize in 2003.
Sonya Hartnett is een Australische schrijfster die op 15-jarige leeftijd haar eerste verhaal schreef. Haar boeken zijn bedoeld zowel voor adolescenten als voor volwassenen.
De Tartaarse woestijn - Dino Buzzati ****
Een jonge luitenant, Giovanni Drogo, pas afgestudeerd aan de militaire academie, vertrekt vol idealen naar zijn eerste standplaats: een afgelegen fort aan de grens van zijn land, in een onherbergzaam bergachtig gebied. Achter het fort bevindt zich een woestijn van waar uit volgens verhalen ooit de Tartaren aanvielen. Het fort heeft geen enkel nut want er gebeurt niets en er zijn geen vijandelijke aanvallen te verwachten. Drogo wil onmiddellijk als hij aankomt opnieuw vertrekken maar hij laat zich overhalen om toch vier maanden te blijven. Als hij later, via een medische keuring, toch kan vertrekken besluit hij op het laatste ogenblik toch te blijven en dat doet hij tot hij zijn pensioenleeftijd heeft. Steeds blijft hij hopen op een vijandelijke aanval en op zijn kans op heroïsche daden. Als er dan eindelijk toch vijanden in aantocht zijn is hij ziek en niet in staat om enig aandeel te hebben in de strijd. Hij moet vertrekken maar hij sterft onderweg vooraleer hij zijn ouderlijke woning bereikt. Een tragisch verhaal van een compleet verspild leven, goed en sober beschreven. Het boek werd in 1975 verfilmd onder de titel 'Il deserto dei Tartari' met o.a. Philippe Noiret, Max Von Sydow, Fernando Rey, Vittorio Gassman en Jean-Louis Trintignant. Dino Buzzati (1906-1972) studeerde rechten, werkte als redacteur en verslaggever en publiceerde verschillende romans en ook korte verhalen. 'De Tartaarse woestijn', ook verschenen onder de titel 'Eenzame vesting' werd in 1939 geschreven.
Nazomer - Philippe Besson.****
De schrijver heeft rond een bekend doek van Edward Hopper (Nighthawks) een boek geschreven. Op het werk van Hopper zie je, van buitenaf in de avond, een bar met een barkeeper en een man en een vrouw samen. Rond dit tafereel heeft Besson zijn verhaal opgebouwd. Sober en met een prachtig taalgebruik. Er gebeurt niet veel, er zijn veel innerlijke bespiegelingen en toch blijft het boeien (142 blz)
De trotse bedelaars - Albert Cossery ****
Geschreven in 1955. Cossery is een Franse schrijver die in Egypte opgroeide. Deze roman speelt zich af in een stad als Cairo; De hoofdpersonen leven aan de zelfkant. Zij willen enkel hun hoogstnoodzakelijke levensbehoeften bevredigen en kijken neer op mensen die op geld, carrière en status uit zijn. Zij hebben niets en dus daarom ook niets te verliezen. Het boek kwam uit onder de Franse titel “Mendiants et orgueilleux” en is ook verfilmd met Georges Moustaki in de hoofdrol.
Billy – Albert French
Het boek speelt zich af in Mississipi in de jaren dertig. Billy, een tienjarige zwarte jongen, gaat samen met een vriendje op een warme dag spelen in een meertje. Twee blanke meisjes zien hen en verjagen hen uit het water. Het vriendje kan ontsnappen maar Billy wordt erg hardhandig aangepakt. Als ze hem echter laten lopen terwijl ze hem nog beschimpen, wordt hij woedend en verwondt één van de meisjes met zijn mes. Zij bezwijkt aan de verwondingen. Al gauw verspreidt zich in de blanke gemeenschap het nieuws dat de schuldigen zwarten zijn. De haatgevoelens tegen al wat zwart is laaien erg hoog op. Billy wordt opgepakt, in de gevangenis gezet en later, ondanks zijn jeugd, terechtgesteld op de elektrische stoel.
Het is een erg aangrijpend boek, in die mate zelfs dat ik het soms even moest wegleggen. De schrijver kan erg goed de sfeer oproepen van het warme Mississipi, de racistische vooroordelen van de blanken, de angst in de zwarte gemeenschap en vooral de angst en de wanhoop van Billy en van zijn moeder. Een aanrader.
Huwelijksleven – David Vogel
Een roman in de jaren dertig in het Hebreeuws geschreven en in 1992 vertaald. David Vogel werd in 1981 in Rusland geboren Jood. In 1912 verhuist hij naar Wenen en in 1925 naar Parijs. In 1944 werd hij opgepakt en naar een concentratiekamp overgebracht. Waar en hoe hij is overleden is niet bekend.
Huwelijksleven vertelt het verhaal van de liefde van een arme joods intellectueel Rudolf, voor een gevoelloze en sadistische barones in het Wenen tussen de beide wereldoorlogen. Het is geen vrolijk boek (weeral niet!!) maar erg goed geschreven. De gevoelens van Rudolf, hoe hij gekwetst en vernederd wordt maar zich toch niet kan losmaken van zijn grote liefde, en het leven in Wenen worden treffend weergegeven. Ondanks de 456 bladzijden toch een aanrader.
De Paria – August Strindberg
De schrijver die erg beïnvloed werd door de ideeën van Nietsche beschrijft de noodzakelijke ondergang van een zigeuner, “een paria en minderwaardig mens”, bewerkstelligd door een “superieure ariër”. Akelige ideeën maar boeiend om te lezen.
Meneer Lehman – Sven Regener
Meneer Lehmann, de hoofdpersoon van het boek is Frank Lehman,een man van bijna 30, die in West-Berlijn woont. Het verhaal speelt in de zomer van 1989, net voor en na de val van de Muur. Frank werkt in een café en is daar volmaakt tevreden mee. Hij heeft geen ambities. Hij leeft van dag tot dag. Zijn dagelijkse leven wordt op een menselijke en soms hilarische wijze beschreven: zijn “liefdesleven”, zijn werk, zijn baas en zijn vrienden, zijn ouders die op het platteland wonen en hem komen bezoeken. Hoewel dit boek over alledaagse dingen gaat is het niet oppervlakkig. De schrijver van dit boek is zanger in de band “Elements of crime”
Kreupelhout – Christian Jungersen
De 82-jarige Poul Martin Poulsen is in het ziekenhuis opgenomen. Beelden uit zijn jeugd dringen zich aan hem op. Vooral de herinneringen aan zijn jeugdvriend Eduard Schmidt laten hem niet met rust. Het is inmiddels lang geleden dat de vriendschap tussen hen verbroken is. Poul Martins leven is ontspoord en Eduard heeft daarbij een sleutelrol gespeeld, alleen weet Poul Martin niet precies hoe dat is gebeurd. Nu hij aan het einde van zijn leven is, probeert hij met alle middelen die hem ter beschikking staan zijn oude vriend op te sporen om boven water te krijgen wat er eigenlijk fout is gegaan. Maar hoe dieper hij in het kreupelhout van het verleden doordringt, hoe dreigender het gevaar dat op de loer ligt. Gaandeweg slaat het gevoel van verzoening om in zucht naar wraak.
De lafaards – Josef Skvorecky ****
Het boek beschrijft de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog in een klein Tsjechisch stadje, op een licht spottende manier, gezien door de ogen van een 18-jarige jongen. Hij speelt jazz muziek samen met een groepje vrienden. Als de opstand tegen de Duitsers wordt georganiseerd wil het hoofdpersonage zo graag een held zijn om indruk te maken op het meisje op wie hij verliefd is. Hij toont de houding van de notabelen in het stadje die zo gauw de Duitsers wegvluchten, ineens ware patriotten worden, hoewel daar tijdens de bezetting niet veel van te merken viel. De manier waarop de opstand van de Tsjechen wordt beschreven zou kunnen doen besluiten dat die niet veel om het lijf had. Dat zette kwaad bloed bij de autoriteiten die de schrijver lang hebben gedwarsboomd. Het boek is erg grappig in de beschrijving van wat er omgaat in de hoofdpersoon. De stijl doet wel wat denken aan “De vanger in het koren” van Salinger.
Een fraai handschrift – Rafael Chirbes ****
Een oude Spaanse vrouw vertelt haar levensverhaal aan haar zoon: haar innige relatie met haar familie, de wijze waarop haar leven door de Spaanse Burgeroorlog werd getekend, de gevolgen van die oorlog voor haar en de familie, haar harde leven van opoffering. Deze opoffering ervaart ze, nu ze haar levenseinde voelt naderen, als volkomen zinloos. Nergens echter is de toon van het boek meelijwekkend of melodramatisch. Met eenvoudige korte zinnen wordt verslag uitgebracht van het leven van een gewone en toch bijzondere en waardige vrouw. Slechts 121 bladzijden maar een juweeltje dat je echt raakt.
Marguerite – Douglas Glover
Een jonge Franse vrouw wordt in de 17e eeuw, omwille van haar sensuele levenshouding, door haar oom achtergelaten op een bar eiland in het Noorden van Canada, samen met haar min en haar minnaar. Zij overleeft als enige en wordt na drie zomers en twee winters, terug opgepikt door een Franse boot. Het boek is geschreven naar het waargebeurde verhaal van Marguerite de Roberval, een jonge adellijke Française. De manier waarop Marguerite zich handhaaft in die barre omstandigheden, haar ontmoeting en leven met de inboorlingen, haar strijd om te overleven, zijn beschreven op een realistische maar ook vaak humoristische manier.
Schilderij van Vilhelm Hammershoi